काठमाडौं, १९ असार । गुरुप्रति श्रद्धा र सम्मान प्रकट गर्दै मंगलबार गुरूपूर्णिमा मनाइँदैछ । प्राचीनकालको गुरुकुल शिक्षाबाट सुरु भएको यस पर्वमा विद्यार्थीहरुले आफूलाई विद्या, विनय र शिष्टता प्रदान गर्न औपचारिक तथा अनौपचारिक रुपमा भूमिका निर्वाह गर्ने गुरुलाई सम्मान गर्ने परम्परा चलिआएको छ । आफ्ना गुरुहरुलाई उपहार दिने वा भेटेर मंगलबारको दिन सम्मान प्रकट गर्ने परम्परा भए पनि पछिल्ला वर्र्षहरुमा भने विद्यार्थी र गुरुबीचको सम्वन्धको महत्व घट्दै गएको छ । गुरुले आफ्ना शिष्यलाई अज्ञानरूपी अन्धकारबाट ज्ञानरूपी उज्यालोतर्फ लाने भएकाले विद्यार्थीले गुरुलाई फूलमाला अर्पण गर्दै उनीहरूबाट आशीर्वाद थाप्ने चलन छ । यस्तै मंगलबारका दिन आफूलाई शिक्षा दिने गुरुलाई सम्मान गर्नुका साथै व्यासलाई सम्झना गर्ने गरिन्छ । द्वापरयुगको अन्त्यतिर कौरव, पाण्डवभन्दा अघि उत्तरायण नक्षत्रपूर्णिमा अर्थात् मंगलबारकै दिन ऋषि पराशर र माझीपुत्री मत्स्यगन्धाका पुत्रका रूपमा व्यासको जन्म भएको थियो । चारैवेद, अठार पुराण, भागवतगीताको सम्पादन मंगलबारकै दिनमा समाप्त गरी वेदव्यासले आफ्ना शिष्यलाई दर्शन दिएकाले मंगलबारका दिनलाई गुरूपूर्णिमाका दिनमा मनाउने परम्परा बसेको हो ।
हिन्दू धर्मावलम्बी महाभारत, श्रीमद्भागवत, अठार पुराण र विष्णु सहस्रनामका रचयिता तथा अपौरुषेय वेदलाई चार भाग लगाउने वेदव्यासको जन्मजयन्तीलाई गुरूपूर्णिमाका रूपमा मनाउँछन् । सिद्धार्थ गौतमले आफ्नो ज्ञानको पहिलो उपदेश मंगलबारकै दिन दिनुभएकाले यस दिनलाई धर्मचक्र प्रवर्तन दिवसका रूपमा बौद्ध धर्मावलम्बीले मनाउने गर्दैआएका छन् ।